Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy mogą znacząco wpłynąć na rynek zatrudnienia w Polsce. Od 8 lipca 2026 roku inspektorzy będą mogli skuteczniej walczyć z przypadkami pozornego stosowania umów zlecenia i kontraktów B2B tam, gdzie faktycznie występuje stosunek pracy.
Od 8 lipca 2026 roku wchodzą w życie nowe przepisy, które znacząco wzmacniają uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy. Inspektorzy będą mogli samodzielnie nakazywać przekształcenie umów cywilnoprawnych, takich jak umowa zlecenie, w umowy o pracę, jeśli stwierdzą, że sposób wykonywania obowiązków odpowiada stosunkowi pracy. To istotna zmiana zarówno dla pracowników, jak i przedsiębiorców.
Umowa zlecenie a etat – jaka jest różnica?
Umowa zlecenie jest umową cywilnoprawną regulowaną przez Kodeks cywilny, natomiast umowa o pracę podlega przepisom Kodeksu pracy. Osoba zatrudniona na etacie korzysta z szeregu uprawnień pracowniczych, takich jak płatny urlop wypoczynkowy, ochrona przed zwolnieniem w określonych sytuacjach czy wynagrodzenie za czas choroby.
W praktyce jednak zdarza się, że pracownicy wykonują swoje obowiązki dokładnie tak samo jak osoby zatrudnione na etacie, mimo że formalnie posiadają umowę zlecenie lub współpracują w modelu B2B. Właśnie z takimi przypadkami mają walczyć nowe przepisy.
Jak PIP sprawdzi, czy umowa zlecenie powinna być etatem?
Państwowa Inspekcja Pracy nie będzie kierowała się wyłącznie nazwą zawartej umowy. Kluczowe znaczenie będzie miał rzeczywisty sposób wykonywania pracy.
Podczas kontroli inspektorzy będą analizować przede wszystkim cztery podstawowe cechy stosunku pracy:
1. Podporządkowanie pracownika
Jeżeli osoba wykonuje obowiązki pod kierownictwem przełożonego, otrzymuje polecenia służbowe oraz pracuje w miejscu i czasie wyznaczonym przez zleceniodawcę, może to świadczyć o istnieniu stosunku pracy.
2. Odpłatność
Regularne otrzymywanie wynagrodzenia za wykonywaną pracę jest jedną z charakterystycznych cech zatrudnienia pracowniczego.
3. Osobiste wykonywanie obowiązków
Jeżeli praca musi być wykonywana osobiście, bez możliwości swobodnego korzystania z zastępców lub podwykonawców, jest to kolejna przesłanka przemawiająca za etatem.
4. Ciągłość i zorganizowany charakter pracy
Powtarzalność obowiązków, wykonywanie ich w sposób stały oraz funkcjonowanie w strukturach organizacyjnych firmy mogą wskazywać na stosunek pracy.
Zgodnie z zasadą „prymatu faktów nad formą”, jeśli faktyczne warunki współpracy odpowiadają definicji stosunku pracy, PIP będzie mogła uznać, że pracownik powinien być zatrudniony na podstawie umowy o pracę.
Co z umowami B2B?
Nowe przepisy obejmą również współpracę w modelu B2B. Sama działalność gospodarcza nie będzie jednak automatycznie kwestionowana.
Inspektorzy będą sprawdzać, czy przedsiębiorca rzeczywiście działa samodzielnie i niezależnie organizacyjnie oraz ekonomicznie. Jeśli współpraca ma cechy typowej działalności gospodarczej, nie powinna budzić zastrzeżeń podczas kontroli.
Czy pracodawca będzie musiał zapłacić zaległy ZUS i podatki?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez przedsiębiorców. Wielu obawia się, że po decyzji PIP konieczne będzie opłacenie wszystkich składek i podatków za kilka lat wstecz.
Według stanowiska Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej skutki decyzji inspektora mają obowiązywać zasadniczo na przyszłość. Oznacza to, że obowiązki wynikające z uznania stosunku pracy będą powstawały po upływie terminu na wniesienie odwołania, po prawomocnym orzeczeniu sądu lub po nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.
W praktyce oznacza to, że przedsiębiorcy nie powinni automatycznie obawiać się wieloletnich zaległości w składkach ZUS i podatkach wynikających wyłącznie z decyzji PIP.
Lawina skarg do Państwowej Inspekcji Pracy
Choć nowe przepisy zaczną obowiązywać dopiero 8 lipca 2026 roku, Państwowa Inspekcja Pracy już od kilku miesięcy odnotowuje znaczący wzrost liczby zgłoszeń od pracowników. Wielu zatrudnionych liczy na możliwość zweryfikowania swojej formy zatrudnienia i uzyskania statusu pracownika etatowego.
Skala zainteresowania jest na tyle duża, że przedstawiciele PIP apelują o rozwagę i cierpliwość przy składaniu skarg do czasu wejścia w życie nowych regulacji.
